Mandat nie jest tym samym, czym grzywna. Chociaż tych nazw używamy zazwyczaj wymiennie, powinniśmy mieć świadomość, że w rozumieniu prawnym określają one dwie różne kategorie. O tym, kiedy na kierowcę może zostać nałożona grzywna, a kiedy mandat i jakie są rodzaje mandatów, wyjaśniamy poniżej.
Zarówno w mowie potocznej, jak i w artykułach spotykamy się z wymiennym użyciem słów „mandat” i „grzywna”. Określenia traktowane są jak synonimy, ale to błąd. Wbrew pozorom ani z prawnego, ani z praktycznego punktu widzenia nie można postawić między nimi znaku równości.
Czym zatem jest grzywna?
Grzywna – co to takiego?
Grzywna to kara finansowa – o charakterze majątkowym. Zostaje nałożona na osobę, która popełniła przestępstwo, przestępstwo skarbowe, wykroczenie lub wykroczenie skarbowe. Jeśli mowa o ruchu drogowym, kierowcy mogą popełnić przestępstwa albo wykroczenia i zostać za to ukarani omawianą grzywną, naganą, aresztem lub ograniczeniem wolności.
Grzywny najczęściej nakłada się za wykroczenia, czyli czyny społecznie szkodliwe zabronione przez ustawę, ale o niższej szkodliwości społecznej niż przestępstwa.
Grzywna, zgodnie z Kodeksem wykroczeń, może wynosić od 20 do 5000 zł, chyba że ustawa stanowi inaczej. Co to oznacza w praktyce? Zgodnie z ustawą niektóre czyny są zagrożone karą grzywny do 30 000 zł. O jakich czynach mowa? M.in. o spowodowaniu zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym, prowadzeniu podjazdu pod wpływem alkoholu, prowadzeniu bez uprawnień, omijaniu zapór na przejeździe kolejowym czy niezatrzymaniu się do kontroli drogowej.
Wysokość grzywny zależy od tego, jakiego czynu dokonano, a także jakie dochody, warunki osobiste i rodzinne, stosunki majątkowe oraz możliwości zarobkowe ma sprawca.
Co ważne, grzywny mogą być nakładane przez sądy w postępowaniach sądowych zwyczajnych, przyspieszonych lub nakazowych, a także przez policję i straż miejską w formie mandatów karnych.
Mandat karny – co warto o nim wiedzieć?
Tu płynnie przechodzimy do tego, czym jest mandat. Mandat to forma sankcji o charakterze grzywny nakładanej w drodze postępowania mandatowego. Postępowanie mandatowe przeprowadza policja lub inne organy, ale nie sąd – to jedna z podstawowych różnic między mandatem a grzywną.
Z założenia mandat ma charakter wychowawczy i może zostać nałożony wyłącznie w sytuacjach, które nie budzą wątpliwości co do tego, kto jest sprawcą i jakie są okoliczności zdarzenia – sprawca został złapany na gorącym uczynku lub bezpośrednio po popełnieniu wykroczenia albo zostało stwierdzone popełnienie wykroczenia np. za pomocą urządzenia kontrolno-pomiarowego. Jeśli sprawca, pouczony przez funkcjonariusza o prawie odmowy przyjęcia mandatu, nie chce go przyjąć i nie poczuwa się do odpowiedzialności, sprawa zostaje skierowana do sądu.
Mandat od grzywny różni się także wysokością. Maksymalna kwota mandatu karnego wynosi bowiem 5000 zł lub 6000 zł wtedy, gdy wykroczenia się zsumują. Mandat musi zawierać informacje o wysokości grzywny, tego, gdzie i kiedy doszło do zdarzenia o charakterze wykroczenia, kwalifikację prawną oraz pouczenia o obowiązku zapłaty w terminie 7 dni od daty przyjęcia mandatu i o skutkach jej nieopłacenia.
W dużym skrócie można zatem powiedzieć, że grzywna jest kategorią nadrzędną w stosunku do mandatu. Grzywnę nakłada sąd, zaś mandat karny policja, straż miejska lub inspekcja ruchu drogowego. Co ważne, mandat może zostać nałożony wyłącznie wtedy, gdy nie ma wątpliwości co do okoliczności i sprawcy zdarzenia. Grzywna sądowa wynosi do 30 000 zł, zaś mandat do 5000 lub 6000 zł.
Rodzaje mandatów
Warto także mieć świadomość, że wyróżnia się trzy rodzaje mandatów – mandat gotówkowy, kredytowany i zaoczny. Mandat gotówkowy wydawany jest w sytuacji, gdy ukarany uiszcza opłatę bezpośrednio u funkcjonariusza, np. u policjanta. Taki mandat stosuje się wobec osób mieszkających lub przebywających czasowo w Polsce – bez stałego miejsca zamieszkania.
Mandat kredytowany wydawany jest za potwierdzeniem odbioru i należy go opłacić w terminie do 7 dni od daty nałożenia. Zaś mandat zaoczny wykorzystuje się wtedy, kiedy sprawcy nie ma na miejscu popełnienia wykroczenia i pozostawia w miejscu, w którym może go niezwłocznie odebrać. Na opłacenie takiego mandatu sprawca ma 14 dni od daty wystawienia lub doręczenia.
